व्यास नगरपालिकामा पर्यटनको अथाह सम्भावना
धार्मिक, ऐतिहासिक, प्राकृतिक र सांस्कृतिक सम्पदाको संगम
तनहुँको सदरमुकाम दमौली रहेको व्यास नगरपालिका पछिल्ला वर्षहरूमा प्रशासनिक र शैक्षिक केन्द्रका रूपमा मात्र होइन, पर्यटनको सम्भावनाले भरिएको क्षेत्रका रूपमा पनि चिनिन थालेको छ। महर्षि वेदव्यास र पराशर ऋषिसँग जोडिएका पौराणिक स्थलदेखि मनमोहक प्राकृतिक दृश्य, ऐतिहासिक गढी, धार्मिक आस्थाका केन्द्र र ग्रामीण जीवनशैलीसम्मका विविध आयामले व्यास नगरपालिकालाई पर्यटनका हिसाबले विशेष बनाएका छन्। अझ यी सम्पदाहरूको योजनाबद्ध प्रचार–प्रसार, संरक्षण र पूर्वाधार विकास गर्न सकिए व्यास नगरपालिका गण्डकी प्रदेशकै महत्वपूर्ण पर्यटकीय गन्तव्य बन्न सक्ने आधार प्रशस्त देखिन्छ।
पौराणिक आस्थाको केन्द्र : व्यास गुफा र पराशर ऋषिको तपोभूमि
व्यास नगरपालिकाको नामसँगै जोडिने सबैभन्दा महत्वपूर्ण स्थल हो व्यास गुफा। हिन्दू धर्मग्रन्थ र महर्षि वेदव्यासको स्मृतिसँग जोडिएको यो स्थल धार्मिक तथा ऐतिहासिक दुवै दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छ। वेदव्यासले तपस्या गरेको, ज्ञान साधना गरेको र धार्मिक चिन्तनको आधारभूमिका रूपमा लिइने यो गुफा नगरकै पहिचान बोकेको स्थान हो। यही आस्थाको शृंखलामा पराशर ऋषिसँग जोडिएको स्थलले पनि नगरलाई थप धार्मिक गरिमा दिएको छ। ऋषि परम्परा, तपस्या र आध्यात्मिक इतिहाससँग जोडिएका यस्ता स्थानहरूलाई व्यवस्थित रूपमा प्रवर्द्धन गर्न सकिए धार्मिक पर्यटनको आकर्षण अझै बढ्न सक्छ।
श्रद्धा र विश्वासको धरोहर : छाब्दी बाराही र तनहुँ कालिका
व्यास नगरपालिकाभित्र रहेका छाब्दी बाराही मन्दिर र तनहुँ कालिका मन्दिर आस्थाका महत्वपूर्ण केन्द्र हुन्। पूजा–अर्चना, भाकल, मेलापर्व र धार्मिक गतिविधिका कारण यी मन्दिरमा स्थानीय मात्र होइन, बाहिरी क्षेत्रबाट पनि भक्तजन आउने सम्भावना उच्च छ। यदि मन्दिर क्षेत्रलाई सरसफाइ, विश्रामस्थल, पार्किङ, खानेपानी, शौचालय र सूचनापाटीसहित व्यवस्थित गर्न सकियो भने धार्मिक पर्यटनको दायरा अझै फराकिलो बन्न सक्छ। आस्था र पर्यटनलाई सँगसँगै अघि बढाउने दृष्टिकोणले यी स्थललाई नगरको प्रमुख धार्मिक गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ।
इतिहास बोल्ने भूगोल : मानहुँकोट र तनहुँसुर
प्राकृतिक दृश्यावलोकन र ऐतिहासिक पहिचानका हिसाबले मानहुँकोट व्यास नगरपालिकाको अत्यन्त आकर्षक गन्तव्य हो। यहाँबाट देखिने सूर्योदय, हरियाली, पहाडी दृश्य र शान्त वातावरणले जो–कोहीलाई लोभ्याउँछ। पछिल्लो समय मानहुँकोटलाई दृश्यावलोकन केन्द्रका रूपमा चिनाउने प्रयासहरू भइरहेका छन्, तर यसलाई अझ व्यवस्थित ‘हिल स्टेशन’ वा ‘भ्यु डेस्टिनेसन’ का रूपमा विकास गर्न सकिने सम्भावना देखिन्छ।
त्यस्तै तनहुँसुर क्षेत्रले इतिहासको गहिरो पाटो बोकेको छ। पुरानो राज्य व्यवस्था, स्थानीय सभ्यता र ऐतिहासिक विरासतसँग जोडिएको यो क्षेत्रलाई अध्ययन, अवलोकन र सांस्कृतिक पर्यटनसँग जोड्न सकिन्छ। इतिहासप्रेमी, विद्यार्थी र आन्तरिक पर्यटकका लागि तनहुँसुरलाई विशेष गन्तव्य बनाउन सकिने आधार पर्याप्त छ।
गुफा पर्यटनको उर्वर भूमि : अनन्त गुफा, शीतल गुफा र अन्य प्राकृतिक धरोहर
व्यास नगरपालिकामा रहेका अनन्त गुफा र शीतल गुफा जस्ता स्थलहरू गुफा पर्यटनका दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छन्। प्राकृतिक बनावट, चिसो वातावरण, धार्मिक विश्वास र रहस्यमय संरचनाले यस्ता गुफाहरूलाई साहसिक तथा आध्यात्मिक दुवै प्रकारका पर्यटकका लागि आकर्षक बनाउँछन्। यदि यस्ता गुफासम्म पुग्ने पदमार्ग, सुरक्षाको व्यवस्था, प्रकाश, सूचना सामग्री र गाइड सेवाको प्रबन्ध गर्न सकियो भने गुफा पर्यटनले राम्रो सम्भावना बोकेको देखिन्छ।
यसैसँगै पुलिमराङ जस्तो स्थान प्राकृतिक सौन्दर्य, ग्रामीण परिवेश र दृश्यावलोकनको हिसाबले अर्को आकर्षक गन्तव्य बन्न सक्छ। शान्त वातावरण, हरियाली र स्थानीय जीवनशैलीसँग जोडिएको यस्तो स्थानलाई ग्रामीण पर्यटन, पदयात्रा र होमस्टेसँग जोडेर विकास गर्न सकिन्छ।
प्रचार–प्रसार र पूर्वाधार विकास भए पर्यटनले फेर्न सक्छ व्यासको मुहार
व्यास नगरपालिका पर्यटनका सम्भावनाले धनी भए पनि ती सम्पदाहरूलाई व्यवस्थित रूपमा बाहिर चिनाउने, डिजिटल माध्यममा प्रवर्द्धन गर्ने, पर्यटनमैत्री पूर्वाधार बनाउने र एउटै पर्यटन सर्किटमा जोड्ने काम अझै आवश्यक देखिन्छ। धार्मिक स्थल, गुफा, दृश्यावलोकन स्थल र ऐतिहासिक सम्पदालाई एकीकृत गरी ‘व्यास पर्यटन मार्ग’ जस्ता अवधारणामा अघि बढाउन सकिए आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक आकर्षित गर्न सहज हुनेछ।
यसका लागि सडक पहुँच सुधार, सूचनामूलक होर्डिङ बोर्ड, पर्यटन पुस्तिका, सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रचार, स्थानीय गाइडको व्यवस्था, होमस्टे प्रवर्द्धन, स्थानीय उत्पादनको बजारीकरण र वार्षिक धार्मिक–सांस्कृतिक महोत्सव जस्ता कार्यक्रम प्रभावकारी हुन सक्छन्।
निष्कर्ष
समग्रमा हेर्दा व्यास गुफा, पराशर ऋषिको तपोभूमि, छाब्दी बाराही मन्दिर, मानहुँकोट, तनहुँसुर, तनहुँ कालिका मन्दिर, पुलिमराङ, अनन्त गुफा र शीतल गुफा जस्ता स्थलहरूले व्यास नगरपालिकालाई बहुआयामिक पर्यटन गन्तव्य बन्ने बलियो आधार दिएका छन्। यी सम्पदाको संरक्षण, प्रचार–प्रसार र योजनाबद्ध विकास गर्न सकिए पर्यटनले व्यास नगरपालिकाको आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक विकासमा ठूलो टेवा पुर्याउने निश्चित छ।
व्यासमा पर्यटनको सम्भावना केवल कल्पना होइन, सही योजना, संरक्षण र प्रचार भए यो समृद्धिको आधार बन्न सक्छ।
